https://igia.az/ ru Sosial - İctimai Güvənlik İnformasiya Agentliyi https://igia.az/index.php?newsid=1096 https://igia.az/index.php?newsid=1096 admin Tue, 16 Jun 2026 10:00:33 +0400
Bu ilin ilk 5 ayında Azərbaycanda pensiya ödənişlərinə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10 faiz çox vəsait yönəldilib.

Ümumilikdə pensiya ödənişlərinə 3 milyard 262 milyon manat vəsait ayrılıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 308 milyon manat çoxdur.

Məlumata əsasən, cari ilin əvvəlindən pensiyalar 9,3 faiz indeksləşdirilərək artırılıb.

Qeyd olunub ki, 1 iyun 2026-cı il tarixinə pensiyaların orta aylıq məbləği 594 manata çatıb. Yaşa görə orta aylıq pensiya isə 632 manat təşkil edib.

Eyni zamanda yanvar-may aylarında 19 min, 2019-cu ildən isə ümumilikdə 197 min pensiya təyinatı elektron sistem vasitəsilə proaktiv qaydada həyata keçirilib.]]>
Bu ilin ilk 5 ayında Azərbaycanda pensiya ödənişlərinə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10 faiz çox vəsait yönəldilib.

Ümumilikdə pensiya ödənişlərinə 3 milyard 262 milyon manat vəsait ayrılıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 308 milyon manat çoxdur.

Məlumata əsasən, cari ilin əvvəlindən pensiyalar 9,3 faiz indeksləşdirilərək artırılıb.

Qeyd olunub ki, 1 iyun 2026-cı il tarixinə pensiyaların orta aylıq məbləği 594 manata çatıb. Yaşa görə orta aylıq pensiya isə 632 manat təşkil edib.

Eyni zamanda yanvar-may aylarında 19 min, 2019-cu ildən isə ümumilikdə 197 min pensiya təyinatı elektron sistem vasitəsilə proaktiv qaydada həyata keçirilib. ]]>
Bu ilin ilk 5 ayında Azərbaycanda pensiya ödənişlərinə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10 faiz çox vəsait yönəldilib.

Ümumilikdə pensiya ödənişlərinə 3 milyard 262 milyon manat vəsait ayrılıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 308 milyon manat çoxdur.

Məlumata əsasən, cari ilin əvvəlindən pensiyalar 9,3 faiz indeksləşdirilərək artırılıb.

Qeyd olunub ki, 1 iyun 2026-cı il tarixinə pensiyaların orta aylıq məbləği 594 manata çatıb. Yaşa görə orta aylıq pensiya isə 632 manat təşkil edib.

Eyni zamanda yanvar-may aylarında 19 min, 2019-cu ildən isə ümumilikdə 197 min pensiya təyinatı elektron sistem vasitəsilə proaktiv qaydada həyata keçirilib. ]]> https://igia.az/index.php?newsid=1088 https://igia.az/index.php?newsid=1088 admin Fri, 12 Jun 2026 14:00:11 +0400
Azərbaycanda sürücülük vəsiqəsi almaq üçün vətəndaş 18 yaşını tamamlamalı, sürücülük məktəbində təlim keçməli, imtahan verməli və sağlamlıq haqqında arayış təqdim etməlidir.

Mövcud qaydalara əsasən, bütün tələbləri yerinə yetirən şəxslər sürücülük vəsiqəsi əldə edirlər.

Bəs bu vəsiqənin müddətsiz verilməsi nə dərəcədə doğrudur və mümkündürmü?

Nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Eldəniz Cəfərovun Baku TV-yə bildirdiyinə görə, sürücülük hüququnun müəyyənləşdirilməsində əsas meyar yaş deyil, şəxsin sağlamlıq vəziyyətidir.

O bildirib ki, 70 yaşdan yuxarı sürücülər hər iki ildən bir tibbi müayinədən keçərək sağlamlıq haqqında arayış təqdim etməlidirlər.

Ekspert Elməddin Muradlı da hesab edir ki, sürücülük hüququ yaşa görə deyil, sağlamlıq göstəricilərinə əsasən qiymətləndirilməlidir. Onun fikrincə, görmə qabiliyyəti, psixoloji və fiziki vəziyyəti sürücülük üçün uyğun olan şəxslərin hüquqları məhdudlaşdırılmamalıdır.
]]>
Azərbaycanda sürücülük vəsiqəsi almaq üçün vətəndaş 18 yaşını tamamlamalı, sürücülük məktəbində təlim keçməli, imtahan verməli və sağlamlıq haqqında arayış təqdim etməlidir.

Mövcud qaydalara əsasən, bütün tələbləri yerinə yetirən şəxslər sürücülük vəsiqəsi əldə edirlər.

Bəs bu vəsiqənin müddətsiz verilməsi nə dərəcədə doğrudur və mümkündürmü?

Nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Eldəniz Cəfərovun Baku TV-yə bildirdiyinə görə, sürücülük hüququnun müəyyənləşdirilməsində əsas meyar yaş deyil, şəxsin sağlamlıq vəziyyətidir.

O bildirib ki, 70 yaşdan yuxarı sürücülər hər iki ildən bir tibbi müayinədən keçərək sağlamlıq haqqında arayış təqdim etməlidirlər.

Ekspert Elməddin Muradlı da hesab edir ki, sürücülük hüququ yaşa görə deyil, sağlamlıq göstəricilərinə əsasən qiymətləndirilməlidir. Onun fikrincə, görmə qabiliyyəti, psixoloji və fiziki vəziyyəti sürücülük üçün uyğun olan şəxslərin hüquqları məhdudlaşdırılmamalıdır.
]]>
Azərbaycanda sürücülük vəsiqəsi almaq üçün vətəndaş 18 yaşını tamamlamalı, sürücülük məktəbində təlim keçməli, imtahan verməli və sağlamlıq haqqında arayış təqdim etməlidir.

Mövcud qaydalara əsasən, bütün tələbləri yerinə yetirən şəxslər sürücülük vəsiqəsi əldə edirlər.

Bəs bu vəsiqənin müddətsiz verilməsi nə dərəcədə doğrudur və mümkündürmü?

Nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Eldəniz Cəfərovun Baku TV-yə bildirdiyinə görə, sürücülük hüququnun müəyyənləşdirilməsində əsas meyar yaş deyil, şəxsin sağlamlıq vəziyyətidir.

O bildirib ki, 70 yaşdan yuxarı sürücülər hər iki ildən bir tibbi müayinədən keçərək sağlamlıq haqqında arayış təqdim etməlidirlər.

Ekspert Elməddin Muradlı da hesab edir ki, sürücülük hüququ yaşa görə deyil, sağlamlıq göstəricilərinə əsasən qiymətləndirilməlidir. Onun fikrincə, görmə qabiliyyəti, psixoloji və fiziki vəziyyəti sürücülük üçün uyğun olan şəxslərin hüquqları məhdudlaşdırılmamalıdır.
]]> https://igia.az/index.php?newsid=1063 https://igia.az/index.php?newsid=1063 admin Thu, 04 Jun 2026 15:47:52 +0400
Xankəndi şəhəri fasiləsiz olaraq içməli su ilə təmin olunur.

igia.az xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin Qarabağ Su Meliorasiya Sistemlərinin İstismarı İdarəsinin rəisi Müşviq Adıgözəlov jurnalistlərə açıqlaması zamanı deyib.

M.Adıgözəlov bildirib ki, Xəlfəliçay və Ballıcaçay su mənbələrindən gələn sular sutəmizləyici qurğular kompleksinə daxil olur, təmizləndikdən sonra əhaliyə nəql edilir.

“Qurğunun sutəmizləmə potensialı 8 min kub gündür. Xankəndi şəhərində 104 kilometr su şəbəkəsi istismar olunur. Şəhər relyefinə görə 10 zonaya bölünüb və hər bir zona üzrə su anbarları mövcuddur. Bu zonalara 1 və 2 nömrəli sutəmizləyici qurğular xidmət göstərir”, - deyə Müşviq Adıgözəlov vurğulayıb.]]>
Xankəndi şəhəri fasiləsiz olaraq içməli su ilə təmin olunur.

igia.az xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin Qarabağ Su Meliorasiya Sistemlərinin İstismarı İdarəsinin rəisi Müşviq Adıgözəlov jurnalistlərə açıqlaması zamanı deyib.

M.Adıgözəlov bildirib ki, Xəlfəliçay və Ballıcaçay su mənbələrindən gələn sular sutəmizləyici qurğular kompleksinə daxil olur, təmizləndikdən sonra əhaliyə nəql edilir.

“Qurğunun sutəmizləmə potensialı 8 min kub gündür. Xankəndi şəhərində 104 kilometr su şəbəkəsi istismar olunur. Şəhər relyefinə görə 10 zonaya bölünüb və hər bir zona üzrə su anbarları mövcuddur. Bu zonalara 1 və 2 nömrəli sutəmizləyici qurğular xidmət göstərir”, - deyə Müşviq Adıgözəlov vurğulayıb. ]]>
Xankəndi şəhəri fasiləsiz olaraq içməli su ilə təmin olunur.

igia.az xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin Qarabağ Su Meliorasiya Sistemlərinin İstismarı İdarəsinin rəisi Müşviq Adıgözəlov jurnalistlərə açıqlaması zamanı deyib.

M.Adıgözəlov bildirib ki, Xəlfəliçay və Ballıcaçay su mənbələrindən gələn sular sutəmizləyici qurğular kompleksinə daxil olur, təmizləndikdən sonra əhaliyə nəql edilir.

“Qurğunun sutəmizləmə potensialı 8 min kub gündür. Xankəndi şəhərində 104 kilometr su şəbəkəsi istismar olunur. Şəhər relyefinə görə 10 zonaya bölünüb və hər bir zona üzrə su anbarları mövcuddur. Bu zonalara 1 və 2 nömrəli sutəmizləyici qurğular xidmət göstərir”, - deyə Müşviq Adıgözəlov vurğulayıb. ]]> https://igia.az/index.php?newsid=1053 https://igia.az/index.php?newsid=1053 admin Wed, 03 Jun 2026 12:04:18 +0400
Bu ilin yanvar-may aylarında Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu 34 470 nəfərə uşağın anadan olmasına görə proaktiv qaydada birdəfəlik müavinət ödənişi edib.

igia.az bu barədə Fonda istinadən xəbər verir.
Məlumata görə, müavinət ödənişləri 16 044 nəfər qız, 18 426 nəfər oğlan uşağına görə aparılıb.]]>
Bu ilin yanvar-may aylarında Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu 34 470 nəfərə uşağın anadan olmasına görə proaktiv qaydada birdəfəlik müavinət ödənişi edib.

igia.az bu barədə Fonda istinadən xəbər verir.
Məlumata görə, müavinət ödənişləri 16 044 nəfər qız, 18 426 nəfər oğlan uşağına görə aparılıb. ]]>
Bu ilin yanvar-may aylarında Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu 34 470 nəfərə uşağın anadan olmasına görə proaktiv qaydada birdəfəlik müavinət ödənişi edib.

igia.az bu barədə Fonda istinadən xəbər verir.
Məlumata görə, müavinət ödənişləri 16 044 nəfər qız, 18 426 nəfər oğlan uşağına görə aparılıb. ]]> https://igia.az/index.php?newsid=1047 https://igia.az/index.php?newsid=1047 admin Wed, 03 Jun 2026 09:00:26 +0400
Bu dəyişiklik birbaşa müştəriləri narahat etməli olan məsələ deyil, amma...

İyunun 1-dən etibarən Azərbaycanda kartla ödənişlər zamanı tətbiq olunan interçeync (banklararası xidmət haqqı) üzrə yeni limitlər qüvvəyə minib. Yeni qaydalara əsasən, aptek və supermarketlərdə bu haqqın yuxarı həddi 1,25 faiz, yanacaqdoldurma məntəqələrində 0,75 faiz, digər ümumi kateqoriyalarda isə maksimum 1,5 faiz müəyyənləşdirilib. Bəzi fəaliyyət sahələri üzrə isə konkret yuxarı hədd tətbiq olunmayacaq. Qərarın əsas məqsədi banklararası hesablaşmaların tənzimlənməsi, nağdsız ödənişlərin inkişafının dəstəklənməsi və ödəniş sistemində daha balanslı mexanizmin formalaşdırılmasıdır.

Bəs bu limitlərin tətbiqi kartla ödənişləri daha da artıracaq, yoxsa bankların gəlirlərinə təsir edəcək?

Qeyd edək ki, son illərdə Azərbaycanda kartla ödənişlərin həcmi sürətlə artır. Həm dövlətin nağdsız iqtisadiyyat siyasəti, həm də vətəndaşların rahatlıq baxımından plastik kartlara üstünlük verməsi bu tendensiyanı gücləndirib. Lakin kartla aparılan hər əməliyyatın arxasında banklar və xidmət təminatçıları arasında müəyyən komissiya mexanizmi mövcuddur. Məhz interçeync haqqı da həmin sistemin əsas elementlərindən biridir.

Ekspertlərin fikrincə, interçeync haqlarının yuxarı həddinin müəyyənləşdirilməsi bəzi hallarda ticarət obyektlərinin xərclərini azaltmağa kömək edə bilər. Xüsusilə böyük dövriyyəyə malik supermarket şəbəkələri və apteklər kart ödənişləri üzrə daha proqnozlaşdırılan komissiya sistemi ilə işləyəcəklər.

Digər tərəfdən, bu qərar bankların kart əməliyyatlarından əldə etdiyi gəlirlərə müəyyən təsir göstərə bilər. Komissiya gəlirlərinin azalması bəzi maliyyə qurumlarını alternativ gəlir mənbələri axtarmağa sövq edə bilər. Bununla belə, mütəxəssislər hesab edirlər ki, əməliyyat sayının artması nəticəsində banklar itkilərinin bir hissəsini kompensasiya edə bilərlər. Yəni hər əməliyyatdan əldə olunan gəlir azalsa da, ümumi əməliyyat həcminin böyüməsi bankların gəlirlərini tarazlaşdıra bilər.

Məsələnin istehlakçılar üçün maraqlı tərəfi isə odur ki, yeni qaydalar qiymətlərə necə təsir göstərəcək. Nəzəri baxımdan, ticarət obyektlərinin ödədiyi komissiya xərcləri azaldıqca, bu, məhsul qiymətlərinin sabit qalmasına və ya əlavə artımların qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Lakin bazar iştirakçılarının bu üstünlüyü alıcılara hansı səviyyədə ötürəcəyi hələlik açıq sual olaraq qalır.

Pensiyalarla bağlı vacib xəbər - İlin sonunda... - Globalinfo.az

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Xalid Kərimli “Yeni Müsavat”a danışıb. İqtisadçı qeyd edib ki, banklararası ödənişlərdə interçeync haqlarına maksimal limitlərin qoyulması və sahələr üzrə fərqli faizlərin müəyyənləşdirilməsinin vətəndaşla birbaşa əlaqəsi yoxdur: “Yəni vətəndaşlar əvvəlki qaydada öz kartları ilə ödəniş edərək alış-verişlərini həyata keçirə bilərlər. Burada söhbət banklararası və ödəniş sistemləri arasındakı hesablaşmalardan gedir. Məsələ ondan ibarətdir ki, bir bankın kartı ilə digər bankın POS-terminalında ödəniş həyata keçiriləndə banklararası hesablaşma baş verir. Vəsaiti qəbul edən bank həmin vəsaitin köçürülməsində iştirak edən banka müəyyən ödəniş edir. Eyni zamanda bu ödənişlərin bir hissəsi də Visa, MasterCard, American Express kimi beynəlxalq ödəniş sistemlərinə yönəlir. Məhz bu sahəni Mərkəzi Bank tənzimləyir.

Mərkəzi Bank burada yuxarı hədd müəyyən etməklə POS-terminal şəbəkəsinin daha da genişləndirilməsinə şərait yaratmağa çalışır. Çünki indiyədək hər hansı limitin olmaması bəzi hallarda bankların sonradan ticarət obyektlərinə və vəsaiti qəbul edən qurumlara ödənişlərin həyata keçirilməsinə görə daha yüksək komissiyalar tətbiq etməsinə imkan verirdi. Yəni banklar öz aralarında hesablaşma aparsalar da, son nəticədə həmin vəsait vəsaiti qəbul edən qurumun hesabından çıxılırdı. Buna görə də zaman-zaman müxtəlif ticarət, iaşə obyektlərinin və şirkətlərin nağdsız ödənişlərdən yayınmağa çalışdıqlarının şahidi olurduq.

Hazırda da belə hallar müəyyən qədər mövcuddur. Lakin Mərkəzi Bank konkret limitlər müəyyən etməklə həddindən artıq yüksək faizlərin və ödənişlər üzrə komissiyaların tətbiqinin qarşısını almağa çalışır".

İqtisadçı vurğulayıb ki, sahibkarlar çox vaxt kartla ödənişi qəbul etmək istəmirdilər, çünki bu halda onlar daha çox komissiya ödəmək məcburiyyətində qalırdılar. İndi isə limitlərin müəyyənləşdirilməsi bazarda daha çox şəffaflıq yaradır, bəzi bankların daha yüksək komissiyalar tətbiq etməsinin qarşısını alır və banklararası hesablaşmalar üzrə konkret qaydalar formalaşdırır: “Burada əsas məqsəd sahibkarların kart ödənişlərindən yayınmaq marağını azaltmaq və nağdsız ödənişlərin həcmini artırmaqdır. Eyni zamanda sahibkarlar bəzən bu əlavə xərcləri məhsulların qiyməti üzərinə əlavə edirdilər. Bu baxımdan yeni qaydalar bazarda daha aydın və şəffaf oyun qaydalarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

Əslində bu dəyişiklik birbaşa müştəriləri narahat etməli olan məsələ deyil. Bu, daha çox banklararası hesablaşmalarda şəffaflığın artırılması, limitlərin müəyyənləşdirilməsi və kart ödənişləri ilə nağdsız hesablaşmaların, eləcə də POS-terminallardan istifadənin genişləndirilməsinə yönəlmiş addımdır".

“Qərarın gələcəkdə müştərilərə dolayı təsiri ola bilərmi” sualına Xalid Kərimli bu cür cavab verib: “Müəyyən dövrdən sonra bəzi bankların müştərilərə təqdim etdiyi keşbek proqramlarına, bonus kampaniyalarına və digər loyallıq proqramlarına maraq azala bilər. Təcrübədə görürük ki, bəzi hallarda banklar keşbek faizlərini aşağı salırlar. Keşbeklərin maliyyələşdirilməsinin bir hissəsi də məhz bu cür komissiya gəlirlərindən formalaşır.

Komissiyalar üzrə yuxarı həddin müəyyənləşdirilməsi gələcəkdə müştərilərə yönəlmiş loyallıq proqramlarının, bonusların və keşbek kampaniyalarının səviyyəsinin müəyyən qədər azalmasına təsir göstərə bilər. Yəni bu kontekstdə müştərilər dolayı təsirlərlə qarşılaşa bilərlər.

Bununla belə, ümumilikdə kart əməliyyatları üzrə xərclərin azalması və sabit yuxarı limitlərin müəyyənləşdirilməsi nağdsız hesablaşmaların genişlənməsinə gətirib çıxaracaq. Eyni zamanda sahibkarların kartla ödənişdən imtina etməsi halları da əvvəlki qədər geniş yayılmayacaq. Çünki sahibkarlardan tutulan vəsaitlərin azalması nəticəsində bazarda daha ədalətli rəqabət mühiti formalaşacaq və nağdsız ödənişlərin qəbuluna maraq artacaq".]]>
Bu dəyişiklik birbaşa müştəriləri narahat etməli olan məsələ deyil, amma...

İyunun 1-dən etibarən Azərbaycanda kartla ödənişlər zamanı tətbiq olunan interçeync (banklararası xidmət haqqı) üzrə yeni limitlər qüvvəyə minib. Yeni qaydalara əsasən, aptek və supermarketlərdə bu haqqın yuxarı həddi 1,25 faiz, yanacaqdoldurma məntəqələrində 0,75 faiz, digər ümumi kateqoriyalarda isə maksimum 1,5 faiz müəyyənləşdirilib. Bəzi fəaliyyət sahələri üzrə isə konkret yuxarı hədd tətbiq olunmayacaq. Qərarın əsas məqsədi banklararası hesablaşmaların tənzimlənməsi, nağdsız ödənişlərin inkişafının dəstəklənməsi və ödəniş sistemində daha balanslı mexanizmin formalaşdırılmasıdır.

Bəs bu limitlərin tətbiqi kartla ödənişləri daha da artıracaq, yoxsa bankların gəlirlərinə təsir edəcək?

Qeyd edək ki, son illərdə Azərbaycanda kartla ödənişlərin həcmi sürətlə artır. Həm dövlətin nağdsız iqtisadiyyat siyasəti, həm də vətəndaşların rahatlıq baxımından plastik kartlara üstünlük verməsi bu tendensiyanı gücləndirib. Lakin kartla aparılan hər əməliyyatın arxasında banklar və xidmət təminatçıları arasında müəyyən komissiya mexanizmi mövcuddur. Məhz interçeync haqqı da həmin sistemin əsas elementlərindən biridir.

Ekspertlərin fikrincə, interçeync haqlarının yuxarı həddinin müəyyənləşdirilməsi bəzi hallarda ticarət obyektlərinin xərclərini azaltmağa kömək edə bilər. Xüsusilə böyük dövriyyəyə malik supermarket şəbəkələri və apteklər kart ödənişləri üzrə daha proqnozlaşdırılan komissiya sistemi ilə işləyəcəklər.

Digər tərəfdən, bu qərar bankların kart əməliyyatlarından əldə etdiyi gəlirlərə müəyyən təsir göstərə bilər. Komissiya gəlirlərinin azalması bəzi maliyyə qurumlarını alternativ gəlir mənbələri axtarmağa sövq edə bilər. Bununla belə, mütəxəssislər hesab edirlər ki, əməliyyat sayının artması nəticəsində banklar itkilərinin bir hissəsini kompensasiya edə bilərlər. Yəni hər əməliyyatdan əldə olunan gəlir azalsa da, ümumi əməliyyat həcminin böyüməsi bankların gəlirlərini tarazlaşdıra bilər.

Məsələnin istehlakçılar üçün maraqlı tərəfi isə odur ki, yeni qaydalar qiymətlərə necə təsir göstərəcək. Nəzəri baxımdan, ticarət obyektlərinin ödədiyi komissiya xərcləri azaldıqca, bu, məhsul qiymətlərinin sabit qalmasına və ya əlavə artımların qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Lakin bazar iştirakçılarının bu üstünlüyü alıcılara hansı səviyyədə ötürəcəyi hələlik açıq sual olaraq qalır.

Pensiyalarla bağlı vacib xəbər - İlin sonunda... - Globalinfo.az

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Xalid Kərimli “Yeni Müsavat”a danışıb. İqtisadçı qeyd edib ki, banklararası ödənişlərdə interçeync haqlarına maksimal limitlərin qoyulması və sahələr üzrə fərqli faizlərin müəyyənləşdirilməsinin vətəndaşla birbaşa əlaqəsi yoxdur: “Yəni vətəndaşlar əvvəlki qaydada öz kartları ilə ödəniş edərək alış-verişlərini həyata keçirə bilərlər. Burada söhbət banklararası və ödəniş sistemləri arasındakı hesablaşmalardan gedir. Məsələ ondan ibarətdir ki, bir bankın kartı ilə digər bankın POS-terminalında ödəniş həyata keçiriləndə banklararası hesablaşma baş verir. Vəsaiti qəbul edən bank həmin vəsaitin köçürülməsində iştirak edən banka müəyyən ödəniş edir. Eyni zamanda bu ödənişlərin bir hissəsi də Visa, MasterCard, American Express kimi beynəlxalq ödəniş sistemlərinə yönəlir. Məhz bu sahəni Mərkəzi Bank tənzimləyir.

Mərkəzi Bank burada yuxarı hədd müəyyən etməklə POS-terminal şəbəkəsinin daha da genişləndirilməsinə şərait yaratmağa çalışır. Çünki indiyədək hər hansı limitin olmaması bəzi hallarda bankların sonradan ticarət obyektlərinə və vəsaiti qəbul edən qurumlara ödənişlərin həyata keçirilməsinə görə daha yüksək komissiyalar tətbiq etməsinə imkan verirdi. Yəni banklar öz aralarında hesablaşma aparsalar da, son nəticədə həmin vəsait vəsaiti qəbul edən qurumun hesabından çıxılırdı. Buna görə də zaman-zaman müxtəlif ticarət, iaşə obyektlərinin və şirkətlərin nağdsız ödənişlərdən yayınmağa çalışdıqlarının şahidi olurduq.

Hazırda da belə hallar müəyyən qədər mövcuddur. Lakin Mərkəzi Bank konkret limitlər müəyyən etməklə həddindən artıq yüksək faizlərin və ödənişlər üzrə komissiyaların tətbiqinin qarşısını almağa çalışır".

İqtisadçı vurğulayıb ki, sahibkarlar çox vaxt kartla ödənişi qəbul etmək istəmirdilər, çünki bu halda onlar daha çox komissiya ödəmək məcburiyyətində qalırdılar. İndi isə limitlərin müəyyənləşdirilməsi bazarda daha çox şəffaflıq yaradır, bəzi bankların daha yüksək komissiyalar tətbiq etməsinin qarşısını alır və banklararası hesablaşmalar üzrə konkret qaydalar formalaşdırır: “Burada əsas məqsəd sahibkarların kart ödənişlərindən yayınmaq marağını azaltmaq və nağdsız ödənişlərin həcmini artırmaqdır. Eyni zamanda sahibkarlar bəzən bu əlavə xərcləri məhsulların qiyməti üzərinə əlavə edirdilər. Bu baxımdan yeni qaydalar bazarda daha aydın və şəffaf oyun qaydalarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

Əslində bu dəyişiklik birbaşa müştəriləri narahat etməli olan məsələ deyil. Bu, daha çox banklararası hesablaşmalarda şəffaflığın artırılması, limitlərin müəyyənləşdirilməsi və kart ödənişləri ilə nağdsız hesablaşmaların, eləcə də POS-terminallardan istifadənin genişləndirilməsinə yönəlmiş addımdır".

“Qərarın gələcəkdə müştərilərə dolayı təsiri ola bilərmi” sualına Xalid Kərimli bu cür cavab verib: “Müəyyən dövrdən sonra bəzi bankların müştərilərə təqdim etdiyi keşbek proqramlarına, bonus kampaniyalarına və digər loyallıq proqramlarına maraq azala bilər. Təcrübədə görürük ki, bəzi hallarda banklar keşbek faizlərini aşağı salırlar. Keşbeklərin maliyyələşdirilməsinin bir hissəsi də məhz bu cür komissiya gəlirlərindən formalaşır.

Komissiyalar üzrə yuxarı həddin müəyyənləşdirilməsi gələcəkdə müştərilərə yönəlmiş loyallıq proqramlarının, bonusların və keşbek kampaniyalarının səviyyəsinin müəyyən qədər azalmasına təsir göstərə bilər. Yəni bu kontekstdə müştərilər dolayı təsirlərlə qarşılaşa bilərlər.

Bununla belə, ümumilikdə kart əməliyyatları üzrə xərclərin azalması və sabit yuxarı limitlərin müəyyənləşdirilməsi nağdsız hesablaşmaların genişlənməsinə gətirib çıxaracaq. Eyni zamanda sahibkarların kartla ödənişdən imtina etməsi halları da əvvəlki qədər geniş yayılmayacaq. Çünki sahibkarlardan tutulan vəsaitlərin azalması nəticəsində bazarda daha ədalətli rəqabət mühiti formalaşacaq və nağdsız ödənişlərin qəbuluna maraq artacaq". ]]>
Bu dəyişiklik birbaşa müştəriləri narahat etməli olan məsələ deyil, amma...

İyunun 1-dən etibarən Azərbaycanda kartla ödənişlər zamanı tətbiq olunan interçeync (banklararası xidmət haqqı) üzrə yeni limitlər qüvvəyə minib. Yeni qaydalara əsasən, aptek və supermarketlərdə bu haqqın yuxarı həddi 1,25 faiz, yanacaqdoldurma məntəqələrində 0,75 faiz, digər ümumi kateqoriyalarda isə maksimum 1,5 faiz müəyyənləşdirilib. Bəzi fəaliyyət sahələri üzrə isə konkret yuxarı hədd tətbiq olunmayacaq. Qərarın əsas məqsədi banklararası hesablaşmaların tənzimlənməsi, nağdsız ödənişlərin inkişafının dəstəklənməsi və ödəniş sistemində daha balanslı mexanizmin formalaşdırılmasıdır.

Bəs bu limitlərin tətbiqi kartla ödənişləri daha da artıracaq, yoxsa bankların gəlirlərinə təsir edəcək?

Qeyd edək ki, son illərdə Azərbaycanda kartla ödənişlərin həcmi sürətlə artır. Həm dövlətin nağdsız iqtisadiyyat siyasəti, həm də vətəndaşların rahatlıq baxımından plastik kartlara üstünlük verməsi bu tendensiyanı gücləndirib. Lakin kartla aparılan hər əməliyyatın arxasında banklar və xidmət təminatçıları arasında müəyyən komissiya mexanizmi mövcuddur. Məhz interçeync haqqı da həmin sistemin əsas elementlərindən biridir.

Ekspertlərin fikrincə, interçeync haqlarının yuxarı həddinin müəyyənləşdirilməsi bəzi hallarda ticarət obyektlərinin xərclərini azaltmağa kömək edə bilər. Xüsusilə böyük dövriyyəyə malik supermarket şəbəkələri və apteklər kart ödənişləri üzrə daha proqnozlaşdırılan komissiya sistemi ilə işləyəcəklər.

Digər tərəfdən, bu qərar bankların kart əməliyyatlarından əldə etdiyi gəlirlərə müəyyən təsir göstərə bilər. Komissiya gəlirlərinin azalması bəzi maliyyə qurumlarını alternativ gəlir mənbələri axtarmağa sövq edə bilər. Bununla belə, mütəxəssislər hesab edirlər ki, əməliyyat sayının artması nəticəsində banklar itkilərinin bir hissəsini kompensasiya edə bilərlər. Yəni hər əməliyyatdan əldə olunan gəlir azalsa da, ümumi əməliyyat həcminin böyüməsi bankların gəlirlərini tarazlaşdıra bilər.

Məsələnin istehlakçılar üçün maraqlı tərəfi isə odur ki, yeni qaydalar qiymətlərə necə təsir göstərəcək. Nəzəri baxımdan, ticarət obyektlərinin ödədiyi komissiya xərcləri azaldıqca, bu, məhsul qiymətlərinin sabit qalmasına və ya əlavə artımların qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Lakin bazar iştirakçılarının bu üstünlüyü alıcılara hansı səviyyədə ötürəcəyi hələlik açıq sual olaraq qalır.

Pensiyalarla bağlı vacib xəbər - İlin sonunda... - Globalinfo.az

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Xalid Kərimli “Yeni Müsavat”a danışıb. İqtisadçı qeyd edib ki, banklararası ödənişlərdə interçeync haqlarına maksimal limitlərin qoyulması və sahələr üzrə fərqli faizlərin müəyyənləşdirilməsinin vətəndaşla birbaşa əlaqəsi yoxdur: “Yəni vətəndaşlar əvvəlki qaydada öz kartları ilə ödəniş edərək alış-verişlərini həyata keçirə bilərlər. Burada söhbət banklararası və ödəniş sistemləri arasındakı hesablaşmalardan gedir. Məsələ ondan ibarətdir ki, bir bankın kartı ilə digər bankın POS-terminalında ödəniş həyata keçiriləndə banklararası hesablaşma baş verir. Vəsaiti qəbul edən bank həmin vəsaitin köçürülməsində iştirak edən banka müəyyən ödəniş edir. Eyni zamanda bu ödənişlərin bir hissəsi də Visa, MasterCard, American Express kimi beynəlxalq ödəniş sistemlərinə yönəlir. Məhz bu sahəni Mərkəzi Bank tənzimləyir.

Mərkəzi Bank burada yuxarı hədd müəyyən etməklə POS-terminal şəbəkəsinin daha da genişləndirilməsinə şərait yaratmağa çalışır. Çünki indiyədək hər hansı limitin olmaması bəzi hallarda bankların sonradan ticarət obyektlərinə və vəsaiti qəbul edən qurumlara ödənişlərin həyata keçirilməsinə görə daha yüksək komissiyalar tətbiq etməsinə imkan verirdi. Yəni banklar öz aralarında hesablaşma aparsalar da, son nəticədə həmin vəsait vəsaiti qəbul edən qurumun hesabından çıxılırdı. Buna görə də zaman-zaman müxtəlif ticarət, iaşə obyektlərinin və şirkətlərin nağdsız ödənişlərdən yayınmağa çalışdıqlarının şahidi olurduq.

Hazırda da belə hallar müəyyən qədər mövcuddur. Lakin Mərkəzi Bank konkret limitlər müəyyən etməklə həddindən artıq yüksək faizlərin və ödənişlər üzrə komissiyaların tətbiqinin qarşısını almağa çalışır".

İqtisadçı vurğulayıb ki, sahibkarlar çox vaxt kartla ödənişi qəbul etmək istəmirdilər, çünki bu halda onlar daha çox komissiya ödəmək məcburiyyətində qalırdılar. İndi isə limitlərin müəyyənləşdirilməsi bazarda daha çox şəffaflıq yaradır, bəzi bankların daha yüksək komissiyalar tətbiq etməsinin qarşısını alır və banklararası hesablaşmalar üzrə konkret qaydalar formalaşdırır: “Burada əsas məqsəd sahibkarların kart ödənişlərindən yayınmaq marağını azaltmaq və nağdsız ödənişlərin həcmini artırmaqdır. Eyni zamanda sahibkarlar bəzən bu əlavə xərcləri məhsulların qiyməti üzərinə əlavə edirdilər. Bu baxımdan yeni qaydalar bazarda daha aydın və şəffaf oyun qaydalarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

Əslində bu dəyişiklik birbaşa müştəriləri narahat etməli olan məsələ deyil. Bu, daha çox banklararası hesablaşmalarda şəffaflığın artırılması, limitlərin müəyyənləşdirilməsi və kart ödənişləri ilə nağdsız hesablaşmaların, eləcə də POS-terminallardan istifadənin genişləndirilməsinə yönəlmiş addımdır".

“Qərarın gələcəkdə müştərilərə dolayı təsiri ola bilərmi” sualına Xalid Kərimli bu cür cavab verib: “Müəyyən dövrdən sonra bəzi bankların müştərilərə təqdim etdiyi keşbek proqramlarına, bonus kampaniyalarına və digər loyallıq proqramlarına maraq azala bilər. Təcrübədə görürük ki, bəzi hallarda banklar keşbek faizlərini aşağı salırlar. Keşbeklərin maliyyələşdirilməsinin bir hissəsi də məhz bu cür komissiya gəlirlərindən formalaşır.

Komissiyalar üzrə yuxarı həddin müəyyənləşdirilməsi gələcəkdə müştərilərə yönəlmiş loyallıq proqramlarının, bonusların və keşbek kampaniyalarının səviyyəsinin müəyyən qədər azalmasına təsir göstərə bilər. Yəni bu kontekstdə müştərilər dolayı təsirlərlə qarşılaşa bilərlər.

Bununla belə, ümumilikdə kart əməliyyatları üzrə xərclərin azalması və sabit yuxarı limitlərin müəyyənləşdirilməsi nağdsız hesablaşmaların genişlənməsinə gətirib çıxaracaq. Eyni zamanda sahibkarların kartla ödənişdən imtina etməsi halları da əvvəlki qədər geniş yayılmayacaq. Çünki sahibkarlardan tutulan vəsaitlərin azalması nəticəsində bazarda daha ədalətli rəqabət mühiti formalaşacaq və nağdsız ödənişlərin qəbuluna maraq artacaq". ]]> https://igia.az/index.php?newsid=1032 https://igia.az/index.php?newsid=1032 admin Mon, 01 Jun 2026 14:30:26 +0400
Bu gündən etibarən ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeynclərlə (xidmət haqqı tariflərinin) bağlı qərar qüvvəyə minib.

Ölkə daxilində ödəniş kartları ilə aşağıdakı MCC kodlar (təsərrüfat subyektinin fəaliyyət sahəsinin təsnifləşdirilməsi üçün ekvayer tərəfindən təsərrüfat subyektinə təyin edilən kod) üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeyncin yuxarı həddi aşağıdakı kimidir:

Bu gündən kart ödənişlərində komissiyalara limit qoyuldu - FOTO

"Drug Stores and Pharmacies" və "Grocery Stores and Supermarket" kateqoriyalarına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.25 faizi;

"Petrol" kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 0.75 faizi;

"General" kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.5 faizi.

Nəzərdə tutulmayan digər MCC kodlar üzrə ölkə daxilində ödəniş kartları ilə aparılan ödənişlərdə ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeyncin yuxarı həddi müəyyən edilmir.

Qərar martın 18-də imzalanıb.

Qeyd edək ki, interçeync (interchange) nağdsız ödənişlər zamanı kartı buraxan bank (emitent) və ödənişi qəbul edən bank (ekvayer) arasında hesablaşmalar zamanı tətbiq olunan komissiya haqqıdır. Bu vəsait adətən satıcının banka ödədiyi xidmət haqqından (ekvayrinq) banklar tərəfindən bölünür və loyallıq proqramları (keşbek) üçün istifadə olunur. (Oxu.Az)]]>
Bu gündən etibarən ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeynclərlə (xidmət haqqı tariflərinin) bağlı qərar qüvvəyə minib.

Ölkə daxilində ödəniş kartları ilə aşağıdakı MCC kodlar (təsərrüfat subyektinin fəaliyyət sahəsinin təsnifləşdirilməsi üçün ekvayer tərəfindən təsərrüfat subyektinə təyin edilən kod) üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeyncin yuxarı həddi aşağıdakı kimidir:

Bu gündən kart ödənişlərində komissiyalara limit qoyuldu - FOTO

"Drug Stores and Pharmacies" və "Grocery Stores and Supermarket" kateqoriyalarına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.25 faizi;

"Petrol" kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 0.75 faizi;

"General" kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.5 faizi.

Nəzərdə tutulmayan digər MCC kodlar üzrə ölkə daxilində ödəniş kartları ilə aparılan ödənişlərdə ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeyncin yuxarı həddi müəyyən edilmir.

Qərar martın 18-də imzalanıb.

Qeyd edək ki, interçeync (interchange) nağdsız ödənişlər zamanı kartı buraxan bank (emitent) və ödənişi qəbul edən bank (ekvayer) arasında hesablaşmalar zamanı tətbiq olunan komissiya haqqıdır. Bu vəsait adətən satıcının banka ödədiyi xidmət haqqından (ekvayrinq) banklar tərəfindən bölünür və loyallıq proqramları (keşbek) üçün istifadə olunur. (Oxu.Az) ]]>
Bu gündən etibarən ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeynclərlə (xidmət haqqı tariflərinin) bağlı qərar qüvvəyə minib.

Ölkə daxilində ödəniş kartları ilə aşağıdakı MCC kodlar (təsərrüfat subyektinin fəaliyyət sahəsinin təsnifləşdirilməsi üçün ekvayer tərəfindən təsərrüfat subyektinə təyin edilən kod) üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeyncin yuxarı həddi aşağıdakı kimidir:

Bu gündən kart ödənişlərində komissiyalara limit qoyuldu - FOTO

"Drug Stores and Pharmacies" və "Grocery Stores and Supermarket" kateqoriyalarına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.25 faizi;

"Petrol" kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 0.75 faizi;

"General" kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.5 faizi.

Nəzərdə tutulmayan digər MCC kodlar üzrə ölkə daxilində ödəniş kartları ilə aparılan ödənişlərdə ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeyncin yuxarı həddi müəyyən edilmir.

Qərar martın 18-də imzalanıb.

Qeyd edək ki, interçeync (interchange) nağdsız ödənişlər zamanı kartı buraxan bank (emitent) və ödənişi qəbul edən bank (ekvayer) arasında hesablaşmalar zamanı tətbiq olunan komissiya haqqıdır. Bu vəsait adətən satıcının banka ödədiyi xidmət haqqından (ekvayrinq) banklar tərəfindən bölünür və loyallıq proqramları (keşbek) üçün istifadə olunur. (Oxu.Az) ]]> https://igia.az/index.php?newsid=1029 https://igia.az/index.php?newsid=1029 admin Mon, 01 Jun 2026 10:56:19 +0400
Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində qeyd olunan 1 İyun – Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü sadəcə bayram deyil, həm də uşaqların hüquqlarına diqqət çəkmək, onların problemlərini gündəmə gətirmək və gələcək nəsillərin müdafiəsi ilə bağlı çağırış etmək məqsədi daşıyan beynəlxalq gündür. Rəngarəng tədbirlər, konsertlər və əyləncələr fonunda bu günün yaranma səbəbi daha dərin sosial məna daşıyır.

igia.az xəbər verir ki, tarixə nəzər saldıqda, bu günün kökləri XX əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. Uşaqların müdafiəsi ideyası ilk dəfə 1925-ci ildə keçirilən beynəlxalq tədbirlər zamanı geniş müzakirə olunmağa başladı. Həmin dövrdə müharibələrin, yoxsulluğun və sosial böhranların uşaqlara təsiri beynəlxalq ictimaiyyəti bu məsələyə daha ciddi yanaşmağa vadar etmişdi.

Tarixçilərin qeyd etdiyi versiyalardan birinə görə, 1925-ci ildə San-Fransiskoda yaşayan çinli uşaqlar üçün təşkil olunan xüsusi tədbirlər də 1 iyun tarixinin sonradan simvolik məna qazanmasına təsir göstərib. Bununla belə, 1 iyunun beynəlxalq səviyyədə formalaşması daha çox sonrakı dövrlərlə əlaqələndirilir.

1949-cu ildə Moskvada keçirilən beynəlxalq qadın təşkilatlarının toplantısında uşaqların müdafiəsinə həsr olunan xüsusi günün yaradılması təşəbbüsü irəli sürüldü. Ardınca 1950-ci ildən etibarən 1 iyun bir sıra ölkələrdə rəsmi və ictimai səviyyədə qeyd edilməyə başladı. Sonrakı illərdə 1 iyun uşaqların hüquqları və sosial müdafiəsi ilə bağlı kampaniyaların əsas platformalarından birinə çevrildi.

Bu gün niyə vacibdir?

1 iyunun yaranmasının əsas səbəbi müharibələr, aclıq, yoxsulluq, uşaq əməyinin istismarı və sosial problemlərdən ən çox təsirlənən qruplardan biri olan uşaqların müdafiəsinə diqqət çəkmək idi. Sonrakı illərdə uşaqların təhsil, səhiyyə, təhlükəsizlik və sosial təminat hüquqları beynəlxalq gündəliyin mühüm hissəsinə çevrildi.

1959-cu ildə qəbul edilən Uşaq Hüquqları Bəyannaməsi, 1989-cu ildə qəbul olunan Uşaq Hüquqları Konvensiyası və sonrakı beynəlxalq sənədlər uşaqların müdafiəsi istiqamətində dönüş nöqtələri hesab olunur. Bu sənədlər birbaşa 1 iyunda qəbul edilməsə də, həmin günün fəlsəfəsinin formalaşmasına ciddi təsir göstərib.

Dünyada necə qeyd olunur?

Fərqli ölkələrdə 1 iyun müxtəlif formalarda qeyd edilir. Azərbaycan da daxil olmaqla bir çox post-sovet ölkələrində uşaqlar üçün konsertlər, açıq hava festivalları, park tədbirləri, maarifləndirici layihələr və sosial aksiyalar keçirilir.

Asiya ölkələrinin bir hissəsində məktəblərdə xüsusi proqramlar, yaradıcılıq festivalları və uşaqlar üçün istirahət günləri elan edilir. Bəzi Avropa ölkələri və ABŞ-də isə diqqət daha çox noyabr ayında qeyd olunan Ümumdünya Uşaqlar Gününə yönəlsə də, uşaqların hüquqları ilə bağlı sosial kampaniyalar 1 iyunda da təşkil edilir.

Son illərdə bir çox ölkələrdə bu tarix yalnız əyləncə günü deyil, həm də uşaq zorakılığı, təhsil bərabərsizliyi, yoxsulluq və rəqəmsal təhlükələr kimi problemlərin müzakirə olunduğu platformaya çevrilib.

Bu günün əsl mənası hədiyyə və əyləncədən daha çox, uşaqların təhlükəsizliyi, təhsili və sosial müdafiəsinə diqqət ayırmaqdır. Çünki Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü yalnız bayram deyil, həm də cəmiyyət üçün bir xatırlatmadır: uşaqların gələcəyi onların bu gün necə qorunmasından asılıdır.]]>
Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində qeyd olunan 1 İyun – Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü sadəcə bayram deyil, həm də uşaqların hüquqlarına diqqət çəkmək, onların problemlərini gündəmə gətirmək və gələcək nəsillərin müdafiəsi ilə bağlı çağırış etmək məqsədi daşıyan beynəlxalq gündür. Rəngarəng tədbirlər, konsertlər və əyləncələr fonunda bu günün yaranma səbəbi daha dərin sosial məna daşıyır.

igia.az xəbər verir ki, tarixə nəzər saldıqda, bu günün kökləri XX əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. Uşaqların müdafiəsi ideyası ilk dəfə 1925-ci ildə keçirilən beynəlxalq tədbirlər zamanı geniş müzakirə olunmağa başladı. Həmin dövrdə müharibələrin, yoxsulluğun və sosial böhranların uşaqlara təsiri beynəlxalq ictimaiyyəti bu məsələyə daha ciddi yanaşmağa vadar etmişdi.

Tarixçilərin qeyd etdiyi versiyalardan birinə görə, 1925-ci ildə San-Fransiskoda yaşayan çinli uşaqlar üçün təşkil olunan xüsusi tədbirlər də 1 iyun tarixinin sonradan simvolik məna qazanmasına təsir göstərib. Bununla belə, 1 iyunun beynəlxalq səviyyədə formalaşması daha çox sonrakı dövrlərlə əlaqələndirilir.

1949-cu ildə Moskvada keçirilən beynəlxalq qadın təşkilatlarının toplantısında uşaqların müdafiəsinə həsr olunan xüsusi günün yaradılması təşəbbüsü irəli sürüldü. Ardınca 1950-ci ildən etibarən 1 iyun bir sıra ölkələrdə rəsmi və ictimai səviyyədə qeyd edilməyə başladı. Sonrakı illərdə 1 iyun uşaqların hüquqları və sosial müdafiəsi ilə bağlı kampaniyaların əsas platformalarından birinə çevrildi.

Bu gün niyə vacibdir?

1 iyunun yaranmasının əsas səbəbi müharibələr, aclıq, yoxsulluq, uşaq əməyinin istismarı və sosial problemlərdən ən çox təsirlənən qruplardan biri olan uşaqların müdafiəsinə diqqət çəkmək idi. Sonrakı illərdə uşaqların təhsil, səhiyyə, təhlükəsizlik və sosial təminat hüquqları beynəlxalq gündəliyin mühüm hissəsinə çevrildi.

1959-cu ildə qəbul edilən Uşaq Hüquqları Bəyannaməsi, 1989-cu ildə qəbul olunan Uşaq Hüquqları Konvensiyası və sonrakı beynəlxalq sənədlər uşaqların müdafiəsi istiqamətində dönüş nöqtələri hesab olunur. Bu sənədlər birbaşa 1 iyunda qəbul edilməsə də, həmin günün fəlsəfəsinin formalaşmasına ciddi təsir göstərib.

Dünyada necə qeyd olunur?

Fərqli ölkələrdə 1 iyun müxtəlif formalarda qeyd edilir. Azərbaycan da daxil olmaqla bir çox post-sovet ölkələrində uşaqlar üçün konsertlər, açıq hava festivalları, park tədbirləri, maarifləndirici layihələr və sosial aksiyalar keçirilir.

Asiya ölkələrinin bir hissəsində məktəblərdə xüsusi proqramlar, yaradıcılıq festivalları və uşaqlar üçün istirahət günləri elan edilir. Bəzi Avropa ölkələri və ABŞ-də isə diqqət daha çox noyabr ayında qeyd olunan Ümumdünya Uşaqlar Gününə yönəlsə də, uşaqların hüquqları ilə bağlı sosial kampaniyalar 1 iyunda da təşkil edilir.

Son illərdə bir çox ölkələrdə bu tarix yalnız əyləncə günü deyil, həm də uşaq zorakılığı, təhsil bərabərsizliyi, yoxsulluq və rəqəmsal təhlükələr kimi problemlərin müzakirə olunduğu platformaya çevrilib.

Bu günün əsl mənası hədiyyə və əyləncədən daha çox, uşaqların təhlükəsizliyi, təhsili və sosial müdafiəsinə diqqət ayırmaqdır. Çünki Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü yalnız bayram deyil, həm də cəmiyyət üçün bir xatırlatmadır: uşaqların gələcəyi onların bu gün necə qorunmasından asılıdır. ]]>
Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində qeyd olunan 1 İyun – Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü sadəcə bayram deyil, həm də uşaqların hüquqlarına diqqət çəkmək, onların problemlərini gündəmə gətirmək və gələcək nəsillərin müdafiəsi ilə bağlı çağırış etmək məqsədi daşıyan beynəlxalq gündür. Rəngarəng tədbirlər, konsertlər və əyləncələr fonunda bu günün yaranma səbəbi daha dərin sosial məna daşıyır.

igia.az xəbər verir ki, tarixə nəzər saldıqda, bu günün kökləri XX əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. Uşaqların müdafiəsi ideyası ilk dəfə 1925-ci ildə keçirilən beynəlxalq tədbirlər zamanı geniş müzakirə olunmağa başladı. Həmin dövrdə müharibələrin, yoxsulluğun və sosial böhranların uşaqlara təsiri beynəlxalq ictimaiyyəti bu məsələyə daha ciddi yanaşmağa vadar etmişdi.

Tarixçilərin qeyd etdiyi versiyalardan birinə görə, 1925-ci ildə San-Fransiskoda yaşayan çinli uşaqlar üçün təşkil olunan xüsusi tədbirlər də 1 iyun tarixinin sonradan simvolik məna qazanmasına təsir göstərib. Bununla belə, 1 iyunun beynəlxalq səviyyədə formalaşması daha çox sonrakı dövrlərlə əlaqələndirilir.

1949-cu ildə Moskvada keçirilən beynəlxalq qadın təşkilatlarının toplantısında uşaqların müdafiəsinə həsr olunan xüsusi günün yaradılması təşəbbüsü irəli sürüldü. Ardınca 1950-ci ildən etibarən 1 iyun bir sıra ölkələrdə rəsmi və ictimai səviyyədə qeyd edilməyə başladı. Sonrakı illərdə 1 iyun uşaqların hüquqları və sosial müdafiəsi ilə bağlı kampaniyaların əsas platformalarından birinə çevrildi.

Bu gün niyə vacibdir?

1 iyunun yaranmasının əsas səbəbi müharibələr, aclıq, yoxsulluq, uşaq əməyinin istismarı və sosial problemlərdən ən çox təsirlənən qruplardan biri olan uşaqların müdafiəsinə diqqət çəkmək idi. Sonrakı illərdə uşaqların təhsil, səhiyyə, təhlükəsizlik və sosial təminat hüquqları beynəlxalq gündəliyin mühüm hissəsinə çevrildi.

1959-cu ildə qəbul edilən Uşaq Hüquqları Bəyannaməsi, 1989-cu ildə qəbul olunan Uşaq Hüquqları Konvensiyası və sonrakı beynəlxalq sənədlər uşaqların müdafiəsi istiqamətində dönüş nöqtələri hesab olunur. Bu sənədlər birbaşa 1 iyunda qəbul edilməsə də, həmin günün fəlsəfəsinin formalaşmasına ciddi təsir göstərib.

Dünyada necə qeyd olunur?

Fərqli ölkələrdə 1 iyun müxtəlif formalarda qeyd edilir. Azərbaycan da daxil olmaqla bir çox post-sovet ölkələrində uşaqlar üçün konsertlər, açıq hava festivalları, park tədbirləri, maarifləndirici layihələr və sosial aksiyalar keçirilir.

Asiya ölkələrinin bir hissəsində məktəblərdə xüsusi proqramlar, yaradıcılıq festivalları və uşaqlar üçün istirahət günləri elan edilir. Bəzi Avropa ölkələri və ABŞ-də isə diqqət daha çox noyabr ayında qeyd olunan Ümumdünya Uşaqlar Gününə yönəlsə də, uşaqların hüquqları ilə bağlı sosial kampaniyalar 1 iyunda da təşkil edilir.

Son illərdə bir çox ölkələrdə bu tarix yalnız əyləncə günü deyil, həm də uşaq zorakılığı, təhsil bərabərsizliyi, yoxsulluq və rəqəmsal təhlükələr kimi problemlərin müzakirə olunduğu platformaya çevrilib.

Bu günün əsl mənası hədiyyə və əyləncədən daha çox, uşaqların təhlükəsizliyi, təhsili və sosial müdafiəsinə diqqət ayırmaqdır. Çünki Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü yalnız bayram deyil, həm də cəmiyyət üçün bir xatırlatmadır: uşaqların gələcəyi onların bu gün necə qorunmasından asılıdır. ]]> https://igia.az/index.php?newsid=1015 https://igia.az/index.php?newsid=1015 admin Tue, 26 May 2026 16:00:43 +0400
Çox təəssüf ki, son illər evliliklərin sayı azalır, əvəzində boşanmalar artır, uşaq doğumunun sayı azalır, selektiv abortların sayı artır.

igia.az xəbər verir ki, bunu deputat Qüdrət Həsənquliyev parlamentdə çıxışı zamanı deyib.
"Yəni bunun səbəbləri dövlət komitəsində araşdırılıbmı? Bununla bağlı hökumətə, cənab Prezidentə hər hansı təkliflər göndərilirmi?",- o qeyd edib.

Deputat əlavə edib ki, ümumiyyətlə, indi biz burada ailə zorakılığından danışırıq: "Qarşıdan Qurban bayramı gəlir. Biz çox təəssüflə müşahidə edirik ki, balaca uşaqların gözü qarşısında heyvanlar kəsilir. Halbuki, Məhəmməd peyğəmbər buyurub ki, nəinki uşaqların, başqa heyvanın qarşısında da digər heyvan kəsilməməlidir. Bax, bu ailə zorakılığının bir kökü oradan başlayır.
Bu yaxınlarda sabiq deputat həmkarımız Etibar Əliyev bir paylaşım etmişdi. Hətta Bahar xanıma da rəsmi müraciət etmişdi. Bax, bu ailə quranların sayının azalmasının əsas səbəblərindən biri budur.

Və biz nə qədər maarifləndirmə işi ilə məşğul olsaq da, köklü iqtisadi islahatlar cəmiyyətdə aparılmadan, dövlət tərəfindən ciddi sosial proqramlar həyata keçirilmədən biz bu problemlərə qarşı mübarizə apara bilməyəcəyik. Bax, bu selektiv abortun səbəbləri araşdırılmalıdır ki, niyə ailələr qız övladlarından imtina edir.

Yəni bu səbəbləri araşdırıb, bir xəstəliyə diaqnoz qoymadan ona qarşı effektiv mübarizə aparmaq mümkün deyil. Ona görə də mən istərdim ki, əgər sonda başkanın imkanları olsa, belə araşdırmaların aparılması, bunun səbəblərinin araşdırılması ilə bağlı müvafiq vəzifəli şəxslərə tapşırıqlar verilməsi, qanunvericilik təşəbbüsləri ilə çıxış edilməsi üçün təşviqlər verilməsi qeyd olunsun".

O bildirib ki, bu hamımızın işidir, smma ixtisaslaşmış qurum olaraq bu məqsədlə xüsusi komitə yaradılıb hökumət tərəfindən və bu komitənin əsas borcu bu məsələləri araşdırıb müvafiq təşəbbüslərlə çıxış etsin.]]>
Çox təəssüf ki, son illər evliliklərin sayı azalır, əvəzində boşanmalar artır, uşaq doğumunun sayı azalır, selektiv abortların sayı artır.

igia.az xəbər verir ki, bunu deputat Qüdrət Həsənquliyev parlamentdə çıxışı zamanı deyib.
"Yəni bunun səbəbləri dövlət komitəsində araşdırılıbmı? Bununla bağlı hökumətə, cənab Prezidentə hər hansı təkliflər göndərilirmi?",- o qeyd edib.

Deputat əlavə edib ki, ümumiyyətlə, indi biz burada ailə zorakılığından danışırıq: "Qarşıdan Qurban bayramı gəlir. Biz çox təəssüflə müşahidə edirik ki, balaca uşaqların gözü qarşısında heyvanlar kəsilir. Halbuki, Məhəmməd peyğəmbər buyurub ki, nəinki uşaqların, başqa heyvanın qarşısında da digər heyvan kəsilməməlidir. Bax, bu ailə zorakılığının bir kökü oradan başlayır.
Bu yaxınlarda sabiq deputat həmkarımız Etibar Əliyev bir paylaşım etmişdi. Hətta Bahar xanıma da rəsmi müraciət etmişdi. Bax, bu ailə quranların sayının azalmasının əsas səbəblərindən biri budur.

Və biz nə qədər maarifləndirmə işi ilə məşğul olsaq da, köklü iqtisadi islahatlar cəmiyyətdə aparılmadan, dövlət tərəfindən ciddi sosial proqramlar həyata keçirilmədən biz bu problemlərə qarşı mübarizə apara bilməyəcəyik. Bax, bu selektiv abortun səbəbləri araşdırılmalıdır ki, niyə ailələr qız övladlarından imtina edir.

Yəni bu səbəbləri araşdırıb, bir xəstəliyə diaqnoz qoymadan ona qarşı effektiv mübarizə aparmaq mümkün deyil. Ona görə də mən istərdim ki, əgər sonda başkanın imkanları olsa, belə araşdırmaların aparılması, bunun səbəblərinin araşdırılması ilə bağlı müvafiq vəzifəli şəxslərə tapşırıqlar verilməsi, qanunvericilik təşəbbüsləri ilə çıxış edilməsi üçün təşviqlər verilməsi qeyd olunsun".

O bildirib ki, bu hamımızın işidir, smma ixtisaslaşmış qurum olaraq bu məqsədlə xüsusi komitə yaradılıb hökumət tərəfindən və bu komitənin əsas borcu bu məsələləri araşdırıb müvafiq təşəbbüslərlə çıxış etsin. ]]>
Çox təəssüf ki, son illər evliliklərin sayı azalır, əvəzində boşanmalar artır, uşaq doğumunun sayı azalır, selektiv abortların sayı artır.

igia.az xəbər verir ki, bunu deputat Qüdrət Həsənquliyev parlamentdə çıxışı zamanı deyib.
"Yəni bunun səbəbləri dövlət komitəsində araşdırılıbmı? Bununla bağlı hökumətə, cənab Prezidentə hər hansı təkliflər göndərilirmi?",- o qeyd edib.

Deputat əlavə edib ki, ümumiyyətlə, indi biz burada ailə zorakılığından danışırıq: "Qarşıdan Qurban bayramı gəlir. Biz çox təəssüflə müşahidə edirik ki, balaca uşaqların gözü qarşısında heyvanlar kəsilir. Halbuki, Məhəmməd peyğəmbər buyurub ki, nəinki uşaqların, başqa heyvanın qarşısında da digər heyvan kəsilməməlidir. Bax, bu ailə zorakılığının bir kökü oradan başlayır.
Bu yaxınlarda sabiq deputat həmkarımız Etibar Əliyev bir paylaşım etmişdi. Hətta Bahar xanıma da rəsmi müraciət etmişdi. Bax, bu ailə quranların sayının azalmasının əsas səbəblərindən biri budur.

Və biz nə qədər maarifləndirmə işi ilə məşğul olsaq da, köklü iqtisadi islahatlar cəmiyyətdə aparılmadan, dövlət tərəfindən ciddi sosial proqramlar həyata keçirilmədən biz bu problemlərə qarşı mübarizə apara bilməyəcəyik. Bax, bu selektiv abortun səbəbləri araşdırılmalıdır ki, niyə ailələr qız övladlarından imtina edir.

Yəni bu səbəbləri araşdırıb, bir xəstəliyə diaqnoz qoymadan ona qarşı effektiv mübarizə aparmaq mümkün deyil. Ona görə də mən istərdim ki, əgər sonda başkanın imkanları olsa, belə araşdırmaların aparılması, bunun səbəblərinin araşdırılması ilə bağlı müvafiq vəzifəli şəxslərə tapşırıqlar verilməsi, qanunvericilik təşəbbüsləri ilə çıxış edilməsi üçün təşviqlər verilməsi qeyd olunsun".

O bildirib ki, bu hamımızın işidir, smma ixtisaslaşmış qurum olaraq bu məqsədlə xüsusi komitə yaradılıb hökumət tərəfindən və bu komitənin əsas borcu bu məsələləri araşdırıb müvafiq təşəbbüslərlə çıxış etsin. ]]> https://igia.az/index.php?newsid=1014 https://igia.az/index.php?newsid=1014 admin Tue, 26 May 2026 16:00:38 +0400
Azərbaycanda "Ailə Konsepsiyası" sənədi hazırlanıb.

igia.az xəbər verir ki, bu fikirləri Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova Milli Məclisdəki çıxışı zamanı deyib.

O bildirib ki, sənəd razılaşdırmaq üçün müvafiq dövlət qurumlarına göndərilib:
"Onlar təkliflərini bizə təqdim edəcəklər. Bu sənəd Azərbaycanın yanaşmasını və qarşıdakı vəzifələr üçün çərçivə rolunu oynayacaq. Bundan sonra icrası ilə bağlı fəaliyyət planı da qəbul ediləcək".

B.Muradova qeyd edib ki, həmçinin, "Uşaq Strategiyasının II Fəaliyyət Planı (2026-2030) yekunlaşma mərhələsindədir. Bunun da icrası problemlərin həlli istiqamətində mühüm rol oynayacaq".]]>
Azərbaycanda "Ailə Konsepsiyası" sənədi hazırlanıb.

igia.az xəbər verir ki, bu fikirləri Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova Milli Məclisdəki çıxışı zamanı deyib.

O bildirib ki, sənəd razılaşdırmaq üçün müvafiq dövlət qurumlarına göndərilib:
"Onlar təkliflərini bizə təqdim edəcəklər. Bu sənəd Azərbaycanın yanaşmasını və qarşıdakı vəzifələr üçün çərçivə rolunu oynayacaq. Bundan sonra icrası ilə bağlı fəaliyyət planı da qəbul ediləcək".

B.Muradova qeyd edib ki, həmçinin, "Uşaq Strategiyasının II Fəaliyyət Planı (2026-2030) yekunlaşma mərhələsindədir. Bunun da icrası problemlərin həlli istiqamətində mühüm rol oynayacaq". ]]>
Azərbaycanda "Ailə Konsepsiyası" sənədi hazırlanıb.

igia.az xəbər verir ki, bu fikirləri Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova Milli Məclisdəki çıxışı zamanı deyib.

O bildirib ki, sənəd razılaşdırmaq üçün müvafiq dövlət qurumlarına göndərilib:
"Onlar təkliflərini bizə təqdim edəcəklər. Bu sənəd Azərbaycanın yanaşmasını və qarşıdakı vəzifələr üçün çərçivə rolunu oynayacaq. Bundan sonra icrası ilə bağlı fəaliyyət planı da qəbul ediləcək".

B.Muradova qeyd edib ki, həmçinin, "Uşaq Strategiyasının II Fəaliyyət Planı (2026-2030) yekunlaşma mərhələsindədir. Bunun da icrası problemlərin həlli istiqamətində mühüm rol oynayacaq". ]]> https://igia.az/index.php?newsid=998 https://igia.az/index.php?newsid=998 admin Sat, 23 May 2026 13:30:03 +0400

“Uşaqpulu” mövzusunda mübahisələr artıq bezdirici olub. Bu söhbət bir neçə ildir səngimir və ictimai-siyasi ehtirasları coşdurmaqda davam edir.

Burası gün kimi aydındır: hökumət uşaqlara görə aillələrə müavinət vermək istəmir, qəti şəkildə bu təşəbbüsə qarşıdır.

Bunun əsas səbəbi odur ki, bu layihəni həyata keçirmək üçün böyük həcmdə vəsait lazımdır və bu xüsusda dövlətin əli bərkdir.

Uşaqlara görə müavinətin ailələrə verilməməsinin səbəblərini əsaslandıranlar bunu birbaşa direktiv əsasında etməsələr də, cəhdlərinin hakimiyyətə xoş gələcəyini bilirlər.

“Uşaqpulu davası” edənlərin bir xeylisi isə bu mövzunu hakimiyyətin “Axlles dabanı” sayır, bilirlər ki, bu tənqidə açıq zəif yerdir, oradan vurmaqla daha çox siyasi xal toplamaq olar.

Ona görə də neçə ildir bu mövzu sırf siyasi səbəblərdən gündəmdən düşmür.

Ancaq bu mübahisə lap onillərlə sürsə də, dəqiqdir ki, hökumət yaxın illərdə ailələrə uşaqpulu verməyəcək.

Uşaq müavinəti o vaxt veriləcək ki...

Bu yerdə 2018-ci və 2024-cü illərə aid iki demoqrafik məzmunlu cədvəl paylaşaq və sonra ailələrə “uşaqpulu”nun nə vaxt veriləcəyinə dair proqnoz verərik.

Bu cədvəllər keçmiş SSRİ-yə daxil olan 15 respublikada əhalinin artıb-azalma əmsalını göstərir.

2018-ci ildə sözügedən məkanda əhali artımı belə olub:

Burada nə görürük, nəzərəmizə ilk olaraq nə dəyir? Bəli, rəqəmlər və rənglər.

Yaşıl rənglər əhalisi artan respublikaları göstərir, qırmızı rənglər isə əhalisi azalan ölkələri ifadə edir.

Əhalisi artan ölkələr bunlardır: Azərbaycan, Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Tacikistan. Hamısı Asiya, Şərq, türk-müsəlman ölkəsi.

Əhalisi azalanların hamısı isə SSRİ-yə daxil olan və coğrafi baxımdan Avropa qitəsinə aid olan respublikalardır: Rusiya, Belarus, Ukrayna, Latviya, Litva, Estoniya, Moldova, Gürcüstan və Ermənistan.

Şərq-müsəlman ölkələrinin əhalisinin artması, Avropa-xristian respublikalarının əhalisinin isə azalması təsadüfdürmü? Qətiyyən təsadüf deyil. Burada ciddi qanunauyğunluq və birmənalı tendensiya var.

Bu, o deməkdir ki, əhalisi artan 6 respublikada həm iqlim əlverişliliyi baxımından, həm də tarixi, milli-mədəni ənənələrə görə doğuş əmsalı həmişə yüksələn xətt üzrə olub. Heç bir iqtisadi sıxıntı, maddi çətinliklər, yeni doğulan uşaqlara dövlət qayğısının sıfırlanması bu ölkələrdə əhali artımını dayandırmayıb.

Eyni zamanda Avropa-xristian ölkələrində əhalinin azalması, doğum əmsalının aşağı düşməsi onu göstərir ki, bu 9 ölkənin əhalisi dövrün konyunkturasına tez uyğunlaşıblar, görəndə ki, müasir dövrdə çoxuşaqlı ailə olaraq yüksək rifah içində yaşamaq, vaxtlı-vaxtında istirahət etmək, komfort şərait yaratmaq, asudə həyat sürmək mümkün deyil, daha özlərinə problem yaratmayıblar, 1-2 uşaqla kifayətləniblər. Hazırda onlarda “çayldfri” (“uşaqsız həyat” ) deyilən bir hərəkat da var, birgə yaşayan (bir çox hallarda nikahsız) cütlüklər, ümumiyyətlə, uşaq istəmir, öz həyatlarını yaşayırlar.

2024-cü ilə aid olan ikinci demoqrafik cədvəldə də mənzərə dəyişmir. Yenə müsəlman ölkələrdə əhali artımı yaşıl rəqəmlərlə (+) göstərilib, xristianlığa etiqad edən postsovet ölkələrində analoji göstərici isə qırmızı (-) rəqəmlərlə ifadə olunub.

Bu cədvəldə yalnız bir yanlışlıq var, o da Azərbaycana aiddir. 1991-ci ildə Azərbaycanın əhalisi heç də 5.4 milyon olmayıb, 7+ milyon olub. O vaxt mətbuatda sonuncu siyahıyaalmanın nəticələrinə istinadla məhz bu rəqəm təkrarlanırdı.

Yerdə qalan rəqəmlər doğrudur - həm artımlar, həm də azalmalar.

Bəli, özbəklər 20 milyondan artaraq 38 milyona çatıblar, ukraynalılar isə 52 milyondan 38-ə düşüblər. Biz müstəqillik dövründə 3,2 milyon artaraq 10 milyonu keçmişik, ermənilər isə 3,5 milyondan azalaraq 3 milyonun altına eniblər. Yerdə qalan göstəriciləri də cədvəldə görürsünüz.

Hazırda deyənlər var ki, sovet dövründə əhaliyə uşaqpulu verilirdi. Bəli, verilirdi. Çünki sovet dövlətinə ucuz işçi qüvvəsi, baş verəcəyi gözlənilən müharibədə qabağa vermək üçün milyonlarla əsgər lazım idi, ona görə də doğumu stimullaşdırırdı, müavinət də verirdi, hələ çoxuaşaqlı qadınları “qəhrəman ana” fəxri adıyla, medalla da təltif edirdi.

Hazırda da bir çox ölkələrdə hər doğulan uşağa görə ailələrə böyük məbləğli müavinət verirlər. Uşaqlar yetkinlik yaşına çatana qədər müavinət alırlar. Bunu o ölkələr edir ki, onlarda əhalinin azalması tendensiyası var (müəyyən istisnalar ola bilər).

İndilikdə Azərbaycanda əhalinin artması ilə bağlı problem yoxdur. Müasir alilərdə 5-6 uşaq olmasa da, 3 uşaqlı ailələr çoxdur və bu əhali artımının rəqəmini yaşıl edir. Biz hələ “çayldfri” düşüncəsində də deyilik. Bu gedişlə Azərbaycan əhaliyə uşaqpulunu o vaxt verəcək ki, əhali artmasın, azalmağa doğru meyllənsin. Bax, o zaman hökumət doğumu təşviq etmək üçün uşaqpulunu və sair müavinətləri verəcək, hətta artırdıqca artıracaq.

Xalid KAZIMLI]]>

“Uşaqpulu” mövzusunda mübahisələr artıq bezdirici olub. Bu söhbət bir neçə ildir səngimir və ictimai-siyasi ehtirasları coşdurmaqda davam edir.

Burası gün kimi aydındır: hökumət uşaqlara görə aillələrə müavinət vermək istəmir, qəti şəkildə bu təşəbbüsə qarşıdır.

Bunun əsas səbəbi odur ki, bu layihəni həyata keçirmək üçün böyük həcmdə vəsait lazımdır və bu xüsusda dövlətin əli bərkdir.

Uşaqlara görə müavinətin ailələrə verilməməsinin səbəblərini əsaslandıranlar bunu birbaşa direktiv əsasında etməsələr də, cəhdlərinin hakimiyyətə xoş gələcəyini bilirlər.

“Uşaqpulu davası” edənlərin bir xeylisi isə bu mövzunu hakimiyyətin “Axlles dabanı” sayır, bilirlər ki, bu tənqidə açıq zəif yerdir, oradan vurmaqla daha çox siyasi xal toplamaq olar.

Ona görə də neçə ildir bu mövzu sırf siyasi səbəblərdən gündəmdən düşmür.

Ancaq bu mübahisə lap onillərlə sürsə də, dəqiqdir ki, hökumət yaxın illərdə ailələrə uşaqpulu verməyəcək.

Uşaq müavinəti o vaxt veriləcək ki...

Bu yerdə 2018-ci və 2024-cü illərə aid iki demoqrafik məzmunlu cədvəl paylaşaq və sonra ailələrə “uşaqpulu”nun nə vaxt veriləcəyinə dair proqnoz verərik.

Bu cədvəllər keçmiş SSRİ-yə daxil olan 15 respublikada əhalinin artıb-azalma əmsalını göstərir.

2018-ci ildə sözügedən məkanda əhali artımı belə olub:

Burada nə görürük, nəzərəmizə ilk olaraq nə dəyir? Bəli, rəqəmlər və rənglər.

Yaşıl rənglər əhalisi artan respublikaları göstərir, qırmızı rənglər isə əhalisi azalan ölkələri ifadə edir.

Əhalisi artan ölkələr bunlardır: Azərbaycan, Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Tacikistan. Hamısı Asiya, Şərq, türk-müsəlman ölkəsi.

Əhalisi azalanların hamısı isə SSRİ-yə daxil olan və coğrafi baxımdan Avropa qitəsinə aid olan respublikalardır: Rusiya, Belarus, Ukrayna, Latviya, Litva, Estoniya, Moldova, Gürcüstan və Ermənistan.

Şərq-müsəlman ölkələrinin əhalisinin artması, Avropa-xristian respublikalarının əhalisinin isə azalması təsadüfdürmü? Qətiyyən təsadüf deyil. Burada ciddi qanunauyğunluq və birmənalı tendensiya var.

Bu, o deməkdir ki, əhalisi artan 6 respublikada həm iqlim əlverişliliyi baxımından, həm də tarixi, milli-mədəni ənənələrə görə doğuş əmsalı həmişə yüksələn xətt üzrə olub. Heç bir iqtisadi sıxıntı, maddi çətinliklər, yeni doğulan uşaqlara dövlət qayğısının sıfırlanması bu ölkələrdə əhali artımını dayandırmayıb.

Eyni zamanda Avropa-xristian ölkələrində əhalinin azalması, doğum əmsalının aşağı düşməsi onu göstərir ki, bu 9 ölkənin əhalisi dövrün konyunkturasına tez uyğunlaşıblar, görəndə ki, müasir dövrdə çoxuşaqlı ailə olaraq yüksək rifah içində yaşamaq, vaxtlı-vaxtında istirahət etmək, komfort şərait yaratmaq, asudə həyat sürmək mümkün deyil, daha özlərinə problem yaratmayıblar, 1-2 uşaqla kifayətləniblər. Hazırda onlarda “çayldfri” (“uşaqsız həyat” ) deyilən bir hərəkat da var, birgə yaşayan (bir çox hallarda nikahsız) cütlüklər, ümumiyyətlə, uşaq istəmir, öz həyatlarını yaşayırlar.

2024-cü ilə aid olan ikinci demoqrafik cədvəldə də mənzərə dəyişmir. Yenə müsəlman ölkələrdə əhali artımı yaşıl rəqəmlərlə (+) göstərilib, xristianlığa etiqad edən postsovet ölkələrində analoji göstərici isə qırmızı (-) rəqəmlərlə ifadə olunub.

Bu cədvəldə yalnız bir yanlışlıq var, o da Azərbaycana aiddir. 1991-ci ildə Azərbaycanın əhalisi heç də 5.4 milyon olmayıb, 7+ milyon olub. O vaxt mətbuatda sonuncu siyahıyaalmanın nəticələrinə istinadla məhz bu rəqəm təkrarlanırdı.

Yerdə qalan rəqəmlər doğrudur - həm artımlar, həm də azalmalar.

Bəli, özbəklər 20 milyondan artaraq 38 milyona çatıblar, ukraynalılar isə 52 milyondan 38-ə düşüblər. Biz müstəqillik dövründə 3,2 milyon artaraq 10 milyonu keçmişik, ermənilər isə 3,5 milyondan azalaraq 3 milyonun altına eniblər. Yerdə qalan göstəriciləri də cədvəldə görürsünüz.

Hazırda deyənlər var ki, sovet dövründə əhaliyə uşaqpulu verilirdi. Bəli, verilirdi. Çünki sovet dövlətinə ucuz işçi qüvvəsi, baş verəcəyi gözlənilən müharibədə qabağa vermək üçün milyonlarla əsgər lazım idi, ona görə də doğumu stimullaşdırırdı, müavinət də verirdi, hələ çoxuaşaqlı qadınları “qəhrəman ana” fəxri adıyla, medalla da təltif edirdi.

Hazırda da bir çox ölkələrdə hər doğulan uşağa görə ailələrə böyük məbləğli müavinət verirlər. Uşaqlar yetkinlik yaşına çatana qədər müavinət alırlar. Bunu o ölkələr edir ki, onlarda əhalinin azalması tendensiyası var (müəyyən istisnalar ola bilər).

İndilikdə Azərbaycanda əhalinin artması ilə bağlı problem yoxdur. Müasir alilərdə 5-6 uşaq olmasa da, 3 uşaqlı ailələr çoxdur və bu əhali artımının rəqəmini yaşıl edir. Biz hələ “çayldfri” düşüncəsində də deyilik. Bu gedişlə Azərbaycan əhaliyə uşaqpulunu o vaxt verəcək ki, əhali artmasın, azalmağa doğru meyllənsin. Bax, o zaman hökumət doğumu təşviq etmək üçün uşaqpulunu və sair müavinətləri verəcək, hətta artırdıqca artıracaq.

Xalid KAZIMLI ]]>

“Uşaqpulu” mövzusunda mübahisələr artıq bezdirici olub. Bu söhbət bir neçə ildir səngimir və ictimai-siyasi ehtirasları coşdurmaqda davam edir.

Burası gün kimi aydındır: hökumət uşaqlara görə aillələrə müavinət vermək istəmir, qəti şəkildə bu təşəbbüsə qarşıdır.

Bunun əsas səbəbi odur ki, bu layihəni həyata keçirmək üçün böyük həcmdə vəsait lazımdır və bu xüsusda dövlətin əli bərkdir.

Uşaqlara görə müavinətin ailələrə verilməməsinin səbəblərini əsaslandıranlar bunu birbaşa direktiv əsasında etməsələr də, cəhdlərinin hakimiyyətə xoş gələcəyini bilirlər.

“Uşaqpulu davası” edənlərin bir xeylisi isə bu mövzunu hakimiyyətin “Axlles dabanı” sayır, bilirlər ki, bu tənqidə açıq zəif yerdir, oradan vurmaqla daha çox siyasi xal toplamaq olar.

Ona görə də neçə ildir bu mövzu sırf siyasi səbəblərdən gündəmdən düşmür.

Ancaq bu mübahisə lap onillərlə sürsə də, dəqiqdir ki, hökumət yaxın illərdə ailələrə uşaqpulu verməyəcək.

Uşaq müavinəti o vaxt veriləcək ki...

Bu yerdə 2018-ci və 2024-cü illərə aid iki demoqrafik məzmunlu cədvəl paylaşaq və sonra ailələrə “uşaqpulu”nun nə vaxt veriləcəyinə dair proqnoz verərik.

Bu cədvəllər keçmiş SSRİ-yə daxil olan 15 respublikada əhalinin artıb-azalma əmsalını göstərir.

2018-ci ildə sözügedən məkanda əhali artımı belə olub:

Burada nə görürük, nəzərəmizə ilk olaraq nə dəyir? Bəli, rəqəmlər və rənglər.

Yaşıl rənglər əhalisi artan respublikaları göstərir, qırmızı rənglər isə əhalisi azalan ölkələri ifadə edir.

Əhalisi artan ölkələr bunlardır: Azərbaycan, Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Tacikistan. Hamısı Asiya, Şərq, türk-müsəlman ölkəsi.

Əhalisi azalanların hamısı isə SSRİ-yə daxil olan və coğrafi baxımdan Avropa qitəsinə aid olan respublikalardır: Rusiya, Belarus, Ukrayna, Latviya, Litva, Estoniya, Moldova, Gürcüstan və Ermənistan.

Şərq-müsəlman ölkələrinin əhalisinin artması, Avropa-xristian respublikalarının əhalisinin isə azalması təsadüfdürmü? Qətiyyən təsadüf deyil. Burada ciddi qanunauyğunluq və birmənalı tendensiya var.

Bu, o deməkdir ki, əhalisi artan 6 respublikada həm iqlim əlverişliliyi baxımından, həm də tarixi, milli-mədəni ənənələrə görə doğuş əmsalı həmişə yüksələn xətt üzrə olub. Heç bir iqtisadi sıxıntı, maddi çətinliklər, yeni doğulan uşaqlara dövlət qayğısının sıfırlanması bu ölkələrdə əhali artımını dayandırmayıb.

Eyni zamanda Avropa-xristian ölkələrində əhalinin azalması, doğum əmsalının aşağı düşməsi onu göstərir ki, bu 9 ölkənin əhalisi dövrün konyunkturasına tez uyğunlaşıblar, görəndə ki, müasir dövrdə çoxuşaqlı ailə olaraq yüksək rifah içində yaşamaq, vaxtlı-vaxtında istirahət etmək, komfort şərait yaratmaq, asudə həyat sürmək mümkün deyil, daha özlərinə problem yaratmayıblar, 1-2 uşaqla kifayətləniblər. Hazırda onlarda “çayldfri” (“uşaqsız həyat” ) deyilən bir hərəkat da var, birgə yaşayan (bir çox hallarda nikahsız) cütlüklər, ümumiyyətlə, uşaq istəmir, öz həyatlarını yaşayırlar.

2024-cü ilə aid olan ikinci demoqrafik cədvəldə də mənzərə dəyişmir. Yenə müsəlman ölkələrdə əhali artımı yaşıl rəqəmlərlə (+) göstərilib, xristianlığa etiqad edən postsovet ölkələrində analoji göstərici isə qırmızı (-) rəqəmlərlə ifadə olunub.

Bu cədvəldə yalnız bir yanlışlıq var, o da Azərbaycana aiddir. 1991-ci ildə Azərbaycanın əhalisi heç də 5.4 milyon olmayıb, 7+ milyon olub. O vaxt mətbuatda sonuncu siyahıyaalmanın nəticələrinə istinadla məhz bu rəqəm təkrarlanırdı.

Yerdə qalan rəqəmlər doğrudur - həm artımlar, həm də azalmalar.

Bəli, özbəklər 20 milyondan artaraq 38 milyona çatıblar, ukraynalılar isə 52 milyondan 38-ə düşüblər. Biz müstəqillik dövründə 3,2 milyon artaraq 10 milyonu keçmişik, ermənilər isə 3,5 milyondan azalaraq 3 milyonun altına eniblər. Yerdə qalan göstəriciləri də cədvəldə görürsünüz.

Hazırda deyənlər var ki, sovet dövründə əhaliyə uşaqpulu verilirdi. Bəli, verilirdi. Çünki sovet dövlətinə ucuz işçi qüvvəsi, baş verəcəyi gözlənilən müharibədə qabağa vermək üçün milyonlarla əsgər lazım idi, ona görə də doğumu stimullaşdırırdı, müavinət də verirdi, hələ çoxuaşaqlı qadınları “qəhrəman ana” fəxri adıyla, medalla da təltif edirdi.

Hazırda da bir çox ölkələrdə hər doğulan uşağa görə ailələrə böyük məbləğli müavinət verirlər. Uşaqlar yetkinlik yaşına çatana qədər müavinət alırlar. Bunu o ölkələr edir ki, onlarda əhalinin azalması tendensiyası var (müəyyən istisnalar ola bilər).

İndilikdə Azərbaycanda əhalinin artması ilə bağlı problem yoxdur. Müasir alilərdə 5-6 uşaq olmasa da, 3 uşaqlı ailələr çoxdur və bu əhali artımının rəqəmini yaşıl edir. Biz hələ “çayldfri” düşüncəsində də deyilik. Bu gedişlə Azərbaycan əhaliyə uşaqpulunu o vaxt verəcək ki, əhali artmasın, azalmağa doğru meyllənsin. Bax, o zaman hökumət doğumu təşviq etmək üçün uşaqpulunu və sair müavinətləri verəcək, hətta artırdıqca artıracaq.

Xalid KAZIMLI ]]>