Xalq arasında əsrlərdir "Oğlan uşaqları daha çox ana tərəfinə oxşayır, yaxşı oğul dayısına çəkir" kimi inanclar əslində tibbi baxımdan əsaslıdır. Bəzən uşağın üz cizgiləri, davranışı və hətta bəzi sağlamlıq xüsusiyyətləri ana nəslini xatırladır. Bu fikir tam qayda olmasa da, genetika bu halın niyə tez-tez müşahidə olunduğunu müəyyən qədər izah edir.
Oğlan uşaqlarında Ana geninin dominant olmasının bir neçə səbəbi var.
İnsan bədənində hər hüceyrədə 23 cüt xromosom olur. Bu xromosomların yarısı anadan, yarısı isə atadan gəlir. Yəni hər bir uşaq genlərinin təxminən 50 faizini anadan, 50 faizini isə atadan alır.
Bu səbəbdən normalda uşaq həm ana, həm də ata tərəfinin xüsusiyyətlərini daşıyır. Lakin bəzi genetik mexanizmlər müəyyən xüsusiyyətlərin bir tərəfdən daha güclü görünməsinə səbəb ola bilər.
Oğlan uşaqlarında xromosom fərqi
Oğlan uşaqlarında XY xromosom dəsti olur.
X xromosomu anadan,
Y xromosomu isə atadan gəlir.
X xromosomu insan orqanizmində ən çox gen daşıyan xromosomlardan biridir. Onun üzərində bədənin quruluşu, metabolizm, bəzi xəstəliklər və digər xüsusiyyətlərlə bağlı çoxlu genlər yerləşir.
Y xromosomu isə əsasən kişi cinsiyyətinin formalaşması ilə bağlı genləri daşıyır və gen sayı daha azdır.
Məhz buna görə də bəzi hallarda oğlan uşaqları genetik xüsusiyyətlərin böyük hissəsini X xromosomu vasitəsilə anadan alır və bu da onların ana tərəfinə bənzəməsi kimi görünə bilər.
Ana nəslindən gələn xüsusiyyətlər
Oğlan uşaqlarında ana tərəfdən daha çox görünə bilən xüsusiyyətlərə aşağıdakılar aid ola bilər:
üz cizgilərinin bənzərliyi
dəri və saç xüsusiyyətləri
bəzi metabolik xüsusiyyətlər
müəyyən irsi xəstəliklər
Bəzi genetik xəstəliklər də məhz X xromosomu ilə ötürülür və buna görə daha çox oğlan uşaqlarında müşahidə olunur.
Dominant və resessiv genlərin rolu
Uşağın kimə oxşaması yalnız xromosomlarla müəyyən olunmur. Genlərin dominant və resessiv olması da çox mühüm rol oynayır.
Dominant genlər daha güclü təsir göstərir və xüsusiyyət tez görünür.
Resessiv genlər isə yalnız müəyyən şəraitdə üzə çıxır.
Əgər ana tərəfdə müəyyən dominant genlər varsa, uşaq həmin xüsusiyyətləri daha aydın şəkildə göstərə bilər.
Genetika çox mürəkkəb sistemdir. Buna görə də bütün oğlanların ana tərəfinə oxşaması mütləq deyil. Bəzi oğlan uşaqlarım tamamilə ata tərəfinə bənzəyə bilər.
Bu, genlərin müxtəlif kombinasiyası ilə bağlıdır.
Psixoloji və mühit faktorları
Uşağın bənzərliyi yalnız genetika ilə müəyyən olunmur. Böyüdüyü mühit də böyük rol oynayır. Məsələn, uşağın ana ilə daha çox vaxt keçirməsi, davranış və jestlərin öyrənilməsi, ailə mühitinin təsiri də uşağın ana tərəfinə daha çox oxşadığı təəssüratı yarada bilər.
Nəticə: Oğlan uşaqlarının ana nəslinə oxşaması haqqında fikir müəyyən dərəcədə genetik əsaslara malikdir. Bunun əsas səbəblərindən biri oğlanlarda X xromosomunun anadan gəlməsi və çoxlu gen daşımasıdır.
